Mualliflik korpusi xaritasi



Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlari mualliflik korpusi

Ushbu elektron platforma Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlari asosida mualliflik korpusini shakllantirish, matnlarni tizimli jamlash, ularni lingvistik tahlilga tayyorlash hamda yozuvchilar idiostiliga xos xususiyatlarni korpus lingvistikasi metodlari asosida o‘rganish maqsadida yaratildi.

Loyiha bolalar adabiyoti, mualliflik uslubi, korpus lingvistikasi, korpus stilistikasi va qiyosiy adabiyotshunoslik kesishgan nuqtada shakllangan ilmiy-amaliy tadqiqot maydonidir. Platforma orqali ikki adib ijodidagi leksik, morfologik, sintaktik, semantik va pragmatik xususiyatlarni tizimli kuzatish imkoniyati yaratiladi.

Korpus lingvistikasi



Roald Dahl

Loyiha maqsadi

Mazkur platformaning asosiy maqsadi Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlari asosida mualliflik korpusini yaratish hamda ushbu korpus orqali har ikki yozuvchi idiostilining barqaror va farqlanuvchi belgilarini aniqlashdan iborat.

Korpus oddiy elektron matnlar jamlanmasi emas, balki ilmiy jihatdan tartibga solingan, metama’lumotlar bilan ta’minlangan va lingvistik tahlilga yo‘naltirilgan maxsus raqamli resurs sifatida tashkil etiladi.

Korpus tarkibi

Roald Dahl subkorpusi: ingliz bolalar adabiyoti namunalari asosida shakllantirilgan bo‘lib, fantastik syujet, grotesk, satira, til o‘yini, noodatiy so‘z yasalishi va bolalar dunyoqarashini ifodalash usullarini o‘rganishga xizmat qiladi.
Xudoyberdi To‘xtaboyev subkorpusi: o‘zbek bolalar va o‘smirlar adabiyoti namunalari asosida yaratilgan bo‘lib, xalqona yumor, og‘zaki hikoyachilik, dialogik nutq, bolalarcha mantiq, mubolag‘a va tarbiyaviy mazmunning lingvistik ifodasini tahlil qilish imkonini beradi.
Xudoyberdi To‘xtaboyev

Tadqiqot yo‘nalishlari

Platforma quyidagi ilmiy yo‘nalishlar bo‘yicha tahlil olib borishga mo‘ljallangan:

  • muallif idiostilini aniqlash;
  • eng faol leksik birliklarni tahlil qilish;
  • takrorlanuvchi so‘z va iboralarni kuzatish;
  • dialogik nutq xususiyatlarini o‘rganish;
  • qahramon nutqi va muallif bayonini farqlash;
  • yumor, mubolag‘a, kinoya va fantastik tasvir vositalarini aniqlash;
  • R. Dal va X. To‘xtaboyev asarlaridagi o‘xshash va farqli uslubiy belgilarni qiyoslash.

    • Korpus yaratish bosqichlari

    Mualliflik korpusini yaratish jarayoni bir necha bosqichda amalga oshiriladi. Dastlab tadqiqot uchun zarur badiiy matnlar tanlanadi va elektron shaklga keltiriladi. Keyingi bosqichda matnlar texnik jihatdan tozalanadi, ortiqcha belgilar, sahifa raqamlari, noto‘g‘ri satr ajralishlari va imloviy-texnik xatolar bartaraf etiladi.

    Shundan so‘ng har bir asar metama’lumotlar bilan ta’minlanadi. Bunda asar nomi, muallif, til, janr, nashr yili, asosiy qahramon, bayon turi, matn hajmi va subkorpusga mansublik kabi ko‘rsatkichlar belgilanadi.

    Platformaning ilmiy ahamiyati

    Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlari asosida yaratilgan ushbu mualliflik korpusi bolalar adabiyotida individual uslub qanday shakllanishini empirik dalillar asosida ko‘rsatishga xizmat qiladi. Korpus yordamida yozuvchilarning badiiy tili faqat umumiy adabiy tavsif orqali emas, balki aniq matn birliklari, chastotaviy ko‘rsatkichlar, kollokatsiyalar, konkordanslar va takrorlanuvchi nutqiy modellar asosida o‘rganiladi.

    Mazkur platforma adabiyotshunoslar, tilshunoslar, tarjimashunoslar, korpus lingvistikasi tadqiqotchilari, doktorantlar, magistrantlar va bolalar adabiyoti bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun ilmiy-amaliy manba bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

    Qiyosiy tahlil imkoniyati

    Platformaning muhim jihatlaridan biri Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlarini qiyosiy o‘rganish imkoniyatidir. Har ikki yozuvchi bolalar adabiyotida yumor, fantastika, sarguzasht, bola qahramon va kattalar dunyosi bilan ziddiyat motivlaridan faol foydalanadi.

    Roald Dahl ijodida grotesk, nonsense, satirik keskinlik va neologizmlar ustuvor bo‘lsa, Xudoyberdi To‘xtaboyev asarlarida xalqona kulgi, og‘zaki bayon, laqablar, iboralar va bolalarcha o‘zini oqlash strategiyalari kuchli namoyon bo‘ladi. Shu sababli ushbu korpus ikki muallif ijodidagi umumiy bolalar adabiyoti xususiyatlari bilan birga, milliy-uslubiy tafovutlarni ham aniqlashga imkon beradi.

    Foydalanish imkoniyatlari

    Platforma orqali foydalanuvchilar tanlangan matnlar bilan tanishishi, mualliflar bo‘yicha saralash amalga oshirishi, asarlar tarkibini ko‘rishi, takrorlanuvchi birliklar va uslubiy belgilarni kuzatishi mumkin. Korpus kelgusida chastotali ro‘yxatlar, konkordans, kollokatsiya va lingvistik annotatsiya asosidagi kengaytirilgan tahlil imkoniyatlari bilan boyitilishi nazarda tutiladi.

    Ushbu loyiha Roald Dahl va Xudoyberdi To‘xtaboyev ijodini raqamli gumanitar fanlar va korpus lingvistikasi yondashuvlari asosida o‘rganishga qaratilgan dastlabki ilmiy-amaliy qadam sifatida baholanadi.